TOM VANSTIPHOUT @ ARSCENE, HANSBEKE - 17/09/16

 

‘Wie Tom Vanstiphout enkel kent als gitaargod, heeft het goed begrepen. Wie hem echter ook weet te waarderen als songsmid en beleeft als gortdroge humorist en spits causeur heeft het nog beter begrepen’

Tom Vanstiphout live meemaken is een boeiende en stijlvolle manier om een zaterdagavond door te brengen, al is dat misschien nog steeds een iets te goed bewaard geheim’ schreven we naar aanleiding van Toms concert in Rosario (zalige B&B in Bever) op 14 mei. Al is intussen het geheim weer iets minder goed bewaard (gelukkig maar), het leek ons boeiend om te zien of er enige evolutie te bespeuren viel, nagenoeg exact vier maanden later. Niet dat we ons aan grote veranderingen konden verwachten: het gitaarspel van Vanstiphout staat nu eenmaal al jaren op eenzame hoogte en de setlist zou ook nu nog vooral draaien rond de songs van de meest recente van zijn vier cd’s. Maar we waren benieuwd naar wat de setlist aan extra’s zou bieden en hoe Tom de toen al beklijvende bindteksten, integraal deel van de show, nog verfijnd zou hebben (een perfectionist staat immers nooit stil…) en, niet te veronachtzamen, wat de impact zou zijn van een gans andere omgeving. Want in plaats van het statige kader van de kapel van Rosario, een licht nagalmende omgeving die zowat smeekt om cerebrale optredens, waarbij je al snel aan klassieke muziek denkt, zat Tom op zaterdag 17 september in de knusse, stemmig verduisterde omgeving van de studio van Arscene met zijn droge akoestiek, terwijl de mensen zo goed als op de schoot van de artiest zitten. Het is helemaal geen kwestie van ‘beter’ of ‘slechter’, want het zijn beide prachtige concertlocaties, maar het aanvoelen is gewoon heel anders.

Mijn buurvrouw vroeg zich vooraf af ‘met hoeveel bandleden Vanstiphout zou optreden’. Da’s niet onbegrijpelijk want er stonden twee akoestische gitaren en de zilver-glimmende resonator op het halfweg het zaaltje opgestelde podium. Hoewel hij ze vooralsnog niet allemaal tegelijk kan spelen, weet de liefhebber dat Tom ze allemaal van doen heeft, naargelang de song. Inderdaad vormde de recentste ‘Playing Guitar Helps’ de ruggengraat van het concert, met zeven van de tien tracks gespeeld, waarbij de cd-titel het Leitmotiv bood. Een paar keer zou Tom op zijn humorvolle manier, met relativerende zelfspot als rode draad, uitleggen waarom en hoe het gitaarspelen op scharniermomenten ingreep in zijn leven. Dat mag ook wel in ruil voor de ontelbare uren die hij sinds zijn jeugd onafgebroken wijdde aan de weerbarstige zes snaren. Wij genieten van de resultaten, maar de inspanning was op Toms rekening. Het was zijn geliefde maar betreurde nonkel Jos die Tom een eerste gitaar schonk toen hij tien was. Hij zei het niet, maar het eerste lied na de pauze, ‘You Can Close Your Eyes’ van James Taylor was ongetwijfeld opgedragen aan die visionaire oom…

Het was niet de enige song van een ander: ‘Am I Wrong?’ aan het slot van deel 1, is een song van de onvolprezen bluesman Keb’Mo’ (vaandeldrager van zijn generatie met Ben Harper, Eric Bibb en Alvin Youngblood-Hart) en uiteraard is er de cover van de vierde cd, ‘The Guitar Man’ van David Gates, uiteraard, want Tom heeft het gevoel dat de song over hem gaat, al was hij niet eens geboren toen Gates er met groep Bread een monsterhit mee had in 1972. Een andere song, hem op het lijf geschreven (hij pende hem zelf) is ‘Sidekick’: over hoe hij altijd een man van de zijlijn was en altijd zal blijven, iemand die het beste van zichzelf geeft maar als begeleider van en songschrijver, sessiemuzikant en producer voor anderen. Het is een rol waarin hij zich goed voelt, dat voel je en hoeft hij eigenlijk niet eens te bevestigen. En toch… Wie hem tegenwoordig aan het werk ziet, kan zich niet van de indruk ontdoen dat hij solo (of met eigen band) minstens even sterk is. We denken dat dit besef doordringt, met vier knappe platen achter de kiezen en publieksreacties die er niet om liegen. Het mag gerust solo: eigenlijk heeft hij op scene niemand nodig. Of zoals de buurvouw van daarnet vaststelde na het optreden: ‘Hij klinkt als een heel orkest’.

Zelf maakt hij er een running gag van, maar als songschrijver ligt zijn sterkte inderdaad in de melodische rijkdom van zijn songs, waarin melancholie de boventoon voert. Dat viel anderen al snel op: toen hij 21 of 22 jaar oude zijn eerste studiosessie deed was dat in Mechelen voor ‘Ijdele Hoop’ van Kommil Foo. Een hele poos later verneemt hij dat de broers een song van hem opnamen die hij tussen de sessies in achteloos gespeeld had. Eerst was hij behoorlijk ontstemd voor de ‘diefstal’, maar dat veranderde heel snel toen hij door had wat dit via SABAM aan royalties opleverde! Hij speelt de Engelse versie van die eerste cover, ‘Greyhound’. Dat brengt ons bij dat andere onderdeel van de show: de bindteksten, zeg maar verhalen die songs in- of uitleiden. Al had Tom sinds mei geen soloconcerten meer (we vonden er alvast geen terug), het was duidelijk dat hij intussen over vorm en inhoud nagedacht had: hij bracht de stories compact, trefzeker, met de nodige fil rouges en pointes, zonder dat ze aan naturel inboetten. Dat vile al snel op bij de fijne reactie van zijn oudste zoon bij het zien van de foto van het verdronken Syrische jongetje Aylan Kurdi, als opstap naar de fictieve brief tot Aylans vader ‘Sorry (A Letter To Abdullah Kurdi)’. Het is alleszins de meest indringende song van de cd (samen met het slotlied ‘Ghost’) en Tom hoeft zich als meester van de melancholie beslist niet te excuseren voor de triestige achtergrond van die song, zoals hij nu deed…

Ook zijn prachtige eerste lief Wendy mocht weer opdraven. Was Tom toen geen blitze Romeo (‘Nu heb ik een lichaam als een tempel, maar toen…’), op zijn elfde, twaalfde tekende zijn hobby zich dan toch al positief af: gitaar spelen helpt! De vakantieherinnering die mede de aanleiding vormde voor ‘Little Beams Of Light’ kreeg een kernachtig en daarom beter werkend vertellement. En de rol van Tom Van Laere (alias Admiral Freebee) kreeg n.a.v. de (nou ja…) haatsong over Toms jeugdvriend en klasgenoot duidelijk meer body en reliëf (we scherpen graag uw belangstelling aan maar proberen de spoilers tot een minimum te beperken) Armed Tom (de andere dan)!  In de loop van de vakantie kwam er een merkwaardig verhaal bij: Tom trok met Milow naar Nashville, TN, en ze kregen er de buitengewone gelegenheid om op te treden in het legendarische Ryman Auditorium, het mekka van elke country artiest, ‘historically cool since 1892’ en tot 1974 de thuishaven van deGrand Ole Opry. Volgde een kleurrijke uitleg van hoe daar in Nashville de countryfans ‘supporteren’ voor de artiesten, waarna we werden aangezet om iets gelijkaardig te doen, European style allicht, maar het zorgde voor heel wat animo (nu maken we u curieus!) Natuurlijk pasten we de ‘les’ enthousiast toe op het prachtige ‘Nashville’ van ‘Playing Guitar Helps’, dus geschreven vóór de reis naar de States.

U leert onder anderen ook waarom de intro van ‘The Krishna Song’ negen uur zou moeten duren… Maar er is dus meer dan de uitgelaten fun: zoals gezegd sluipt er een behaaglijke soort weemoed, Sehnsucht, spleen, saudade, blues in vele songs, naarmate het optreden vordert steeds meer (maar dat laatste is wellicht bij elk optreden anders) ‘Sorry’ is daar een voorbeeld van, maar in het tweede deel pàkt ‘Head Over Feet’. Tom speelt er slide in, wat het lied een  haast mysterieuze Indische klank meegeeft. ‘Ghost’ dan weer is even desolaat als melancholisch, hoe de ‘vreemde in zijn eigen huis’ niet anders kan besluiten: ‘If you want me to leave, I’ll understand’. Het treft je midscheeps. Maar ‘Ghost’ had concurrentie als kippenvelsong van de avond: in de bissen kregen we eerst ‘Shades’. Zelf had hij dit al jaren niet meer gespeeld, maar het schijnt dat Stan Van Samang het opnam. ‘Shades’ is slechts één van die ‘vergeten’ schatten uit zijn eerste plaat Maar we waren nog niet bekomen of ook het ragfijne ‘Early Days’ uit zijn tweede ‘Working Man’ zocht en vond een weg naar ieders hart. Muisstil was het in Arscene. We vermoeden zelfs dat mensen hun adem inhielden (wij in elk geval…) ‘The Guitar Man’ sloot iets vrolijker af. Wie Tom Vanstiphout enkel kent als gitaargod, heeft het goed begrepen. Wie hem echter ook weet te waarderen als songsmid en hem beleeft als gortdroge humorist en spits causeur heeft het nog beter begrepen.

Antoine Légat.

Playlist
Eerste deel 1/ Feels Better Now I’m With You 2/ Sidekick 3/ The Krishna Song (uit Little Beams Of Light) 4/ Greyhound 5/ Happiness 6/ Sorry (A Letter To Abdullah Kurdi) 7/ Am I Wrong (comp. Keb’Mo’)
Tweede deel 1/ You Can Close Your Eyes (comp. James Taylor) 2/ Nashville 3/ Head Over Feet (uit Motion) 4/ Better Be Ready (uit Working Man) 5/ Ghost 6/ Little Beams Of Light 7/ Admiral Freebee, Why Did You Lie To Me

 

Artiest info
   
ARSCENE, HANSBEKE - 17/09/16